مهدى فرمانيان
92
آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )
با برادران هارونى معاصر بوده و بنابر برخى گزارشها در منطقهء تحت نفوذ مؤيد باللّه هارونى جانشين وى شده است . وى نيز با تأثير پذيرفتن از معتزله و نوشتن تعليقاتى مهم بر كتاب الأصول الخمسة تأليف قاضى عبد الجبار معتزلى ( متوفاى 420 ه . ق ) ، ادامهدهنده مكتب مؤيد باللّه بود و گويا در سال 425 هجرى وفات يافته است . - موفق باللّه حسين بن اسماعيل شجرى ( متوفاى 420 ه . ق ) و فرزندش مرشد باللّه يحيى ( متوفاى 479 ه . ق ) نيز هردو از امامان مطرح و بنام زيديه در شمال ايران بودهاند . - يكى از آخرين امامان مطرح و مهم زيديه در ايران ، احمد بن يحيى نوادهء مؤيد باللّه ابو حسين هارونى است كه به ابو طالب اخير مشهور بوده است . وى كه در آغاز قرن ششم در شمال ايران به مقام امامت زيديه رسيده بود ، دامنه نفوذ خود را تا يمن امتداد داد و براى مقطعى به عنوان امام زيديه در ايران و يمن شناخته شد . ابو طالب اخير كه از او بهعنوان مجدّد مذهب زيديه در آغاز قرن ششم نام برده مىشود ، در سال 520 هجرى به دست فدائيان اسماعيلى در شمال ايران به قتل رسيد . « 1 » از اواسط قرن هفتم و پس از حمله و سلطهء مغول بر ايران ، براى حدود يك قرن كمترين اطلاعات و گزارشها را از زيديه در ايران در اختيار داريم . در اواسط قرن هشتم ، بار ديگر گزارشها از روى كار آمدن سلسله كيائيان زيدى مذهب در بخشهايى از شمال ايران و گيلان كنونى حكايت دارد كه در رأس آن سادات حسينى و زيدى مذهب قرار داشتند ؛ ولى بهطور كلى وجود شخصيتهايى داراى شرايط و مدعى امامت در ميان زيديه شمال ايران ، از قرن هفتم به بعد محل ترديد است . پس از تسلط صفويان بر مناطق مختلف ايران ، پيروان زيديه نيز به تدريج به مذاهب ديگر و بهويژه به اماميه گرويدند .
--> ( 1 ) . براى اطلاع بيشتر ر . ك : اخبار ائمة الزيدية فى طبرستان و ديلمان و جيلان ، تحقيق : ويلفرد مادلونگ .